Καλώς ήρθατε ! Ορισμένες κατηγορίες περιεχομένων δεν λειτουργούν προσωρινά, ή δεν είναι "πλήρεις". Foreigners are kindly requested to click : "Translated" at the above table of contents.

Για τον Λευτέρη Ξανθόπουλο, 2000

Σημειώσεις ομιλίας
για την παρουσίαση του βιβλίου του Λευτέρη Ξανθόπουλου :
"Άγγελος των πρώτων ημερών"

 

...Όπως ακούσαμε και είδαμε και – θέλω να πιστεύω πως αρκετοί από 'σας καταλάβατε, απόψε έχουμε να κάνουμε με έναν ... καλό άνθρωπο και σκηνοθέτη που γι' αυτό είναι και ποιητής με όλα τα παρεπόμενα αυτής της λέξης ή του ιδιώματος.
Γι αυτό αποδέχθηκα με χαρά την τιμητική έκκλησή του να παρουσιάσω, καταπώς λέγεται και συνηθίζεται τελευταία, το πεζογράφημά του «Άγγελος των πρώτων ημερών», το οποίο βέβαια δεν είναι ούτε ακριβώς ταινία ούτε ποίημα, αλλά...φέρνει ή σέρνει και από τα δύο. Και για να σας βεβαιώσω ή να σας καθησυχάσω (!) εντελώς πως δεν προτίθεμαι, σαν αβρός και επιστρατευμένος παρουσιαστής, να δέχομαι πως...είναι καλό ό, τι είναι αληθινό, ας αρχίσω από τον τίτλο. Εγώ ας πούμε θα το ονόμαζα "Το πρώτο ξύρισμα" , ή "Πώς μάτωσα στο πρώτο μου ξύρισμα", αλλά εγώ δεν είμαι σκηνοθέτης, χώρια που το 'χει φαίνεται η μοίρα μου να παρουσιάζω...αγγέλους. Πριν λίγα χρόνια στη Θεσσαλονίκη μια φίλη ποιήτρια η Κατερίνα Καριζώνη ( που απόψε είναι μαζί μας ) εξέδωσε έναν άλλον άγγελο και μάλιστα "έκπτωτο" !...
Θα κάνω λοιπόν μια προσπάθεια να μυήσω κι εσας στον "όμορφο αυτόν κι...αγγελικά πλασμένο κόσμο".
Σε σχέση όμως - κυρίως με τα προηγούμενα, αλλά και με όσα θα ακολουθήσουν, νομίζω ότι πρέπει να διευκρινίσω εδώ πως με τον Λευτέρη τον Ξανθόπουλο γνωριστήκαμε πολύ πρόσφατα. Είχα ακούσει ωστόσο γι αυτόν. Πως... "από αλήθεια σε αλήθεια του κόπηκαν τα πόδια...". Ακόμα πως ... "όταν τον φωνάζουν δεν κρατιέται-γυρίζει..." και... "όπως ο πατέρας του, λέει κι αυτός παραμύθια στα παιδιά..."
Έτσι κατέληξα-κάπως αυθαίρετα και μονομερώς στη διαπίστωση πως με τον Λευτέρη - ή καλύτερα με τον...Άγγελο, έχουμε μια συγγένεια αίματος από τους "πατεράδες" μας. Μόνο που ο δικός μου διακρίνεται ήδη στην μισόκλειστη πόρτα του στάβλου να γεμίζει το περίστροφο για τ' άλογό του που...κατάντησε, ενώ στις αφηγήσεις του Άγγελου η σχέση είναι κάπως πιο τρυφερή και στοργική, θέλω να πω ότι ο πατέρας της Καβάλας "κάνει πώς δεν βλέπει" και επί πλέον, όταν βρέχει, ξέρει να περνάει ανάμεσα στις σταγόνες χωρίς να βρέχεται κι έτσι γυρίζει στεγνός στο σπίτι... Βέβαια, άκουσα με προσοχή και έκπληξη ένα βράδυ του τελευταίου Μάρτη στον Πόρο τον Ξανθόπουλο να υποστηρίζει πως οι αφηγήσεις του "Αγγελου" δεν είναι βιογραφικές ή βιωματικές - κάπως έτσι. Άλλωστε τι διαφορά έχουν ;.. ένα βήτα τις ενώνει και αυτές ! Αν με είχε πείσει δε θα βρισκόμουνα τώρα εδώ. Και ξέρω πως θα το καταλάβαινε και ο ίδιος, και θα με δικαιολογούσε γιατί, καλώς ή κακώς, δεν συνηθίζω να προλογίζω σε Καβάφηδες αλλά στους Σαχτούρηδες και αυτό είναι το δικό μου "στίγμα", ή - αν θέλετε : η τοποθέτησή μου πάνω σ'αυτό που λέμε έκφραση - πράγμα που απέδειξα ( με όλο τον αναλογούντα σεβασμό μου στον Αλεξανδρινό ) στην εισήγησή μου στο Γ΄ Συμπόσιο για τον Καβάφη στην Αίγυπτο...
Αν - πάλι, αυτός ο Άγγελος κατάφερε να με ξεγελάσει τότε ... χαλάλι του !
Αλλά ας αφήσω τα προσωπικά, που είναι "φύσει και θέσει" υποκειμενικά και στην καλύτερη περίπτωση μεροληπτούν, ενώ συχνά δημιουργούν με την ίδια "άνεση" παρερμηνείες... Και όχι μόνο για να σας "ξεκουράσω", επιτρέψτε μου να διαβάσω το πρώτο από-σπασμα ή απο-δεικτικό στοιχείο του βιβλίου :

( ... από σελίδα 48 ... - 49 / κηδεία και ανακομιδή του πατέρα )

Μες στο βιβλίο ξεδιπλώνονται σαν ένα κουβάρι : μνήμες-καημοί, χαρές κι ανησυχίες, όρμοι και παραλίες, καπνομάγαζα, καφενέδες και αγορές, πανηγύρια κι εκδρομές...κι όλα αυτά σε μια Καβάλα του χθες, με πρωταγωνιστές όλους εμάς και τους προγόνους μας, με τα έθιμά μας, με τις αλήθειες και τις ρίζες τους, μέσα σε σπίτια, που ακόμα "δεν είχαν πεισματώσει..." και διατηρούσαν τις δικές τους μυρουδιές...Ο ρυθμός παραπέμπει τον μέσο αναγνώστη της σύγχρονης λογοτεχνίας μας στο "Τρίτο στεφάνι" του Ταχτσή ή και στην "τριλογία" της Ιορδανίδου, καθώς αναμειγνύονται τα πάντα : πρόσωπα και καταστάσεις, νοοτροπίες και ιδεολογίες. Πρόκειται για ένα - αν μου επιτρέπετε την έκφραση, κι όσο και εάν αυτό ακούγεται οξύμωρο : συνειρμικό παραλήρημα...Η ειδοποιός διαφορά, με τις αναφορές που έκανα πρίν, είναι πως το κουβάρι του Ξανθόπουλου ξετυλίγεται συνέχεια, χωρίς στάσεις και φρακαρίσματα σε "γωνίες". Η ηθογραφία όπως λέγεται στο μυθιστόρημα είναι σχεδόν ανύπαρκτη ή ανεπαίσθητη...Ο Άγγελος-με σεβαστή εξαίρεση ίσως την μορφή του πατέρα, που χρησιμοποιείται σαν καταλύτης στις όποιες διαγνώσεις της παθολογίας της ζωής μας, δεν κάνει "φιξαρίσματα" και διακρίσεις σε πρόσωπα ή καταστάσεις. Αφήνει έτσι ( ηθελημένα άραγε ;... ) τον αναγνώστη να εστιάσει ό, τι εκείνον τον "τραβάει" περισσότερο, για να αναγνωρίσει τελικά μέσα σ' αυτήν τη δεξαμενή το καθρέφτισμα, την αντανάκλαση του δικού του "είδωλου"...Πρόκειται για ένα μωσαϊκό που είναι όμορφο σαν σύνολο, και όχι μόνο σε μερικές του λεπτομέρειες ή σχέδια. Κύριο κλειδί στο άνοιγμα αυτής της όμορφης αίθουσας της μνήμης είναι - για μένα, αυτός ο "καταλύτης"- πατέρας, που η μορφή του και οι συμπεριφορές του μπαινοβγαίνουν από το δωμάτιο της ζωής σε 'κείνο του θανάτου, απ' την Καβάλα στην Αθήνα και πάλι πίσω. Τον παρακολουθούμε καθηλωμένοι να ρουφάει τον μερακλίδικο καφέ, να πίνει τσίπουρο και να κάνει "χωρατά", να παίζει τάβλι και να λύνει σταυρόλεξα...Να αντικαθιστά τα μοιρολόγια με το γλέντι, να μαστορεύει μόνος το κρεβάτι του για την απέραντη κρεβατοκάμαρα της φύσης, να θαυμάζει από την μια μεριά τις οκτάβες της φωνής της Ίμας Σουμάκ, κι από την άλλη να διαβάζει, αλλά και να ξέρει να πετιέται στον θαυμαστό κόσμο του λιλιπούτειου πουλιού κολιμπρί που ζει στην ζούγκλα του μακρινού και άγνωστου Αμαζονίου.

( Ακούστε, τώρα, ένα δεύτερο απόσπασμα απ' την κηδεία της "γιαγιάς" σελίδες 50-51 ... )

Επειδή όμως κάπου πρέπει να τελειώνω, θέλω καλού-κακού να σας δώσω και μια πεζή ( δηλαδή όχι...ποιητική ! ) συμβουλή-οδηγία ανάγνωσης του βιβλίου. Το βιβλίο λοιπόν αυτό και τα "τάχα" κεφάλαιά του δεν έχουνε ούτε αρχή ούτε τέλος !... Ενδεικτικά αναφέρω ένα παράδειγμα-"παγίδα" του Ξανθόπουλου, όπου την "πάτησα" κι εγώ ! Η αρχή του υποτιθέμενου δεύτερου μέρους του βιβλίου ( σελ.113 ) ξεκινάει ως εξής " Βρισκόμαστε πια στο 1959. Εκείνο το μεσημέρι του Αυγούστου ήταν από τα πιο ζεστά του καλοκαιριού..." Εδώ είμαστε (!) είπα από μέσα μου και άναψα τσιγάρο...Κάτι πρόκειται να συμβεί... Ε, λοιπόν, σας πληροφορώ ότι δεν γίνεται τίποτε. Για την ακρίβεια γίνονται πολλά και διάφορα και πολύ ουσιαστικά. Μην περιμένετε ωστόσο την...Ανάσταση, ούτε κάποιον συγκεκριμένο θάνατο. Αυτός βρίσκεται καλά κρυμμένος κάτω από το κρεβάτι του θείου Κόλια και δεν τον βλέπει ... όποιος κι όποιος ... ιδίως τα παιδιά.
Αφεθείτε λοιπόν στο ξετύλιγμα αυτού του κουβαριού που παράγει η "αύρα" του Λευτέρη Ξανθόπουλου. Μην προσπαθήσετε να συγκρατήσετε ονόματα και τοπωνύμια κλπ Αυτά είναι σύνδρομα για αστυνομικά θρίλερς και ανάλογους αναγνώστες. Εδώ έχουμε ένα ψυχ-όραμα, ένα σπαρταριστό κομμάτι της ζωής και της σύγχρονης ιστορίας μας. Πρόκειται-επαναλαμβάνω, για έναν ρυθμό που θυμίζει - πώς να το κάνουμε (!) κινηματογράφο. Καρέ-καρέ απλώνεται
'μπρος στα μάτια μας ο θαυμαστός κόσμος ενός πανοράματος, που μέσα του "παίζουμε" όλοι, με τους υπαινιγμούς και τις σημασίες μας, όσο διαρκεί αυτός ο περίπατός μας στο Φως προτού πέσει η Νύχτα.
Δεν αντέχω στον πειρασμό να διαβάσω ένα ακόμα απόσπασμα, από τις ιστορίες του θείου Κόλια για τους τρελούς...Και θέλω να το κάνω για να καταδείξω την ικανότητα του Λευτέρη να ζευγαρώνει και να παντρεύει πρόσωπα, εποχές και συμπεριφορές.

( Σελ.77-79 ... )

Τελικά, ποια είναι η πολυτιμότερη "υποθήκη" που αφήνει αυτό το βιβλίο ;...
Ίσως, να βγάζουμε-όσο μπορούμε συχνότερα, τις καρέκλες μας έξω και να μαζεύουμε αμίλητοι ήλιο - που δεν κοστίζει τίποτε...
...
Δεν ξέρω αν τα κατάφερα σ' αυτή μου την προσπάθεια. Πάντως ο Ξανθόπουλος σαν...Λευτέρης (!) δεν με βοήθησε. Μου είπε απλά να πω ό, τι θέλω και νομίζω. Μόνο που εγώ, επειδή έχω τις έμμονες ιδέες και τα "πιστεύω" μου γύρω από την έκφραση στην Τέχνη, δέχθηκα-με το πνεύμα που σας εξήγησα στην αρχή, σαν βοήθημα, την απάντηση που έδωσε ο μικρός Άγγελος στη δασκάλα του, όταν αυτή ρώτησε στην τάξη να πει ο καθένας με τα δικά του λόγια "τι είναι ένα ποίημα..."
Δε θα σας την πω-εγώ τουλάχιστο, αυτήν την απάντηση...Να την αγοράσετε ! Να πάρετε λοιπόν το βιβλίο και να την ψάξετε στην σελίδα 88, κάτω-κάτω. Και όταν ακούτε αστραπές και βροντές να μη φοβάστε, απλά να "μας" θυμάστε !...

Σας ευχαριστώ...

                                                                                                                                                ( Δευτέρα 8 Μαϊου 2000 , στο καφενείο "Αιολίς" )

Γονική Κατηγορία: Περιεχομενα
Κατηγορία: Ομιλιες